'राति खाना खाएपछि फेरि खाने बानीले कलेजो रोगको जोखिम बढाउन सक्छ'

रातिको खाना खाइसकेपछि टेलिभिजन हेर्दै, मोबाइल चलाउँदै वा सुत्नुअघि बिस्कुट, चाउचाउ, मिठाईजस्ता खानेकुरा खाने बानी छ? यस्तो बानीले कलेजोको स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्ने एक अध्ययनले देखाएको छ।

अमेरिकामा गरिएको बृहत् अध्ययनअनुसार राति खाना खाएपछि फेरि खाने बानी भएका व्यक्तिमा कलेजोमा बोसो जम्ने रोग र कलेजो सिरोसिसको जोखिम तुलनात्मक रूपमा बढी देखिएको छ। अध्ययनले स्वस्थ रहन के खाने भन्ने मात्र नभई कुन समयमा खाने भन्ने विषय पनि महत्त्वपूर्ण हुन सक्ने संकेत गरेको छ।

अमेरिकाको ओरेगन हेल्थ एन्ड साइन्स युनिभर्सिटीका वैज्ञानिकहरूको नेतृत्वमा गरिएको उक्त अध्ययन अक्टोबरमा क्लिनिकल ग्यास्ट्रोएन्टेरोलोजी एन्ड हेपाटोलोजी नामक वैज्ञानिक जर्नलमा प्रकाशित भएको हो।

अध्ययनमा अमेरिकामा सञ्चालन भएका नर्सेस हेल्थ स्टडी, नर्सेस हेल्थ स्टडी–२ र हेल्थ प्रोफेसनल्स फलोअप स्टडीका १ लाख ९९ हजार १५५ जनाको खानपान, जीवनशैली र स्वास्थ्यसम्बन्धी विवरण विश्लेषण गरिएको थियो। सहभागीलाई १६ वर्षसम्म पछ्याइएको थियो।

अध्ययन अवधिमा ४ हजार ४९२ जनामा मेटाबोलिक डिसफंक्सनसँग सम्बन्धित कलेजोमा बोसो जम्ने रोग (एमएएसएलडी) र ३१५ जनामा कलेजो सिरोसिस देखिएको थियो।

अनुसन्धानकर्ताले सहभागीको खाने समय र बानीको तुलना गर्दा राति खाना खाएपछि वा सामान्यतया सुत्ने समय आसपास फेरि खाने व्यक्तिमा एमएएसएलडीको जोखिम करिब ३६ प्रतिशत र कलेजो सिरोसिसको जोखिम २८ प्रतिशत बढी देखिएको पाएका थिए।

उमेर, मोटोपन, मधुमेह, शारीरिक गतिविधि र खानपानको गुणस्तरजस्ता अन्य सम्भावित प्रभाव पार्ने पक्षलाई समायोजन गर्दा पनि यस्तो सम्बन्ध कायम रहेको अध्ययनमा उल्लेख छ।

यद्यपि, यसको अर्थ राति खाने सबै व्यक्तिलाई कलेजोको रोग लाग्छ भन्ने होइन। त्यस्तै, राति खाना खाएकै कारण कलेजो रोग लागेको पनि यस अध्ययनले प्रमाणित गरेको छैन। यसले खाने बानी र रोगको जोखिमबीच सम्बन्ध देखाएको हो, कारण र परिणामको प्रत्यक्ष पुष्टि गरेको होइन।

शरीरको जैविक घडीसँग जोडिएको हुन सक्छ खाने समय

राति खाना खाएपछि फेरि खाने बानी र कलेजोको स्वास्थ्यबीच सम्बन्ध किन देखियो भन्ने विषयमा वैज्ञानिकहरूले शरीरको जैविक घडीलाई सम्भावित कारणका रूपमा औँल्याएका छन्।

मानव शरीरमा निद्रा, हर्मोनको उत्पादन, ऊर्जा उपयोग र पाचन प्रक्रियालाई व्यवस्थित गर्न सहयोग गर्ने करिब २४ घण्टे जैविक चक्र हुन्छ। यसलाई सर्केडियन रिदम भनिन्छ। कलेजोले पनि यही चक्रसँग तालमेल मिलाउँदै खानाबाट प्राप्त पोषक तत्त्व प्रशोधन गर्ने, ऊर्जा सञ्चय गर्ने तथा रगतमा चिनी र बोसोको सन्तुलन कायम राख्न भूमिका खेल्छ।

शरीरको जैविक घडीले आराम र निद्राका लागि तयारी गरिरहेको समयमा बारम्बार खाना खाँदा पाचन, ऊर्जा उपयोग र बोसोको व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित प्रक्रियामा असर पर्न सक्ने वैज्ञानिकहरूको अनुमान छ।

तर राति खाना खानु र कलेजोमा बोसो जम्नुबीचको सम्बन्ध बुझ्न थप अनुसन्धान आवश्यक छ। खाने समयबाहेक निद्राको गुणस्तर, काम गर्ने समय, तनाव र अन्य जीवनशैलीसम्बन्धी पक्षले पनि स्वास्थ्यमा प्रभाव पार्न सक्छन्।

कलेजोमा बोसो जम्ने रोग किन चिन्ताको विषय?

कलेजोमा आवश्यकताभन्दा बढी बोसो जम्मा हुने अवस्थालाई सामान्यतया फ्याटी लिभर भनिन्छ। मोटोपन, मधुमेह, इन्सुलिन प्रतिरोध र रगतमा बोसोको असन्तुलनसँग सम्बन्धित यस्तो अवस्थालाई अहिले एमएएसएलडी भनिन्छ।

यस रोगको चुनौती के हो भने सुरुका चरणमा धेरै व्यक्तिमा स्पष्ट लक्षण देखिँदैन। कतिपयमा थकान वा पेटको दायाँ माथिल्लो भागमा असहजता हुन सक्छ। लक्षण नदेखिएकै कारण रोग पहिचान हुन ढिलाइ हुन सक्छ।

केही व्यक्तिमा रोग बढ्दै जाँदा कलेजोमा सूजन र दागयुक्त तन्तु बन्न सक्छन्। गम्भीर अवस्थामा कलेजोको संरचना र कार्यक्षमतामा असर पार्ने सिरोसिस विकसित हुन सक्छ। यद्यपि, फ्याटी लिभर भएका सबै व्यक्तिमा सिरोसिस हुन्छ भन्ने होइन।

कलेजो स्वस्थ राख्न के गर्ने?

अध्ययनले सुत्नुभन्दा केही घण्टाअघि नै दिनको अन्तिम क्यालोरीयुक्त खाना खाने बानी उपयोगी हुन सक्ने संकेत दिएको छ। तर यसबाट सबैले निश्चित समयपछि खाना खान बन्द गर्नुपर्ने वा लामो समय भोकै बस्नुपर्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

अध्ययनमा सहभागीहरूले आफ्नो खानपानबारे आफैँ जानकारी दिएका थिए। त्यसैले विवरणमा त्रुटि हुन सक्ने सम्भावना छ। साथै, सहभागी मुख्यतः अमेरिकी स्वास्थ्यकर्मी भएकाले यसको निष्कर्ष सबै देश र जीवनशैली भएका मानिसमा समान रूपमा लागू हुन्छ भन्न सकिँदैन।

खाने समय परिवर्तन गर्दा कलेजोको स्वास्थ्यमा प्रत्यक्ष सुधार हुन्छ कि हुँदैन भन्ने पुष्टि गर्न थप परीक्षण आवश्यक रहेको अनुसन्धानले संकेत गर्छ।

यसबीच कलेजो स्वस्थ राख्न सन्तुलित आहार खाने, नियमित शारीरिक गतिविधि गर्ने, स्वस्थ तौल कायम राख्ने र चिनीको अत्यधिक सेवन घटाउनेजस्ता उपाय महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। बेलुकाको खाना खाइसकेपछि भोक नलागे पनि बानीकै कारण बारम्बार खाने व्यवहार घटाउनु उपयोगी हुन सक्छ।

रातिको सिफ्टमा काम गर्ने, मधुमेहको औषधि सेवन गर्ने वा विशेष स्वास्थ्य अवस्था भएका व्यक्तिले भने आफ्नो भोजन तालिका चिकित्सकीय सल्लाहअनुसार मिलाउनु उचित हुन्छ।

अध्ययनको मुख्य निष्कर्ष: कलेजोको स्वास्थ्यका लागि खानाको मात्रा र गुणस्तर मात्र होइन, खाने समय पनि महत्त्वपूर्ण हुन सक्ने देखिएको छ। तर राति खाना खाएपछि फेरि खाने बानीले नै कलेजो रोग निम्त्याउँछ भन्ने निष्कर्षमा पुग्न पर्याप्त प्रमाण छैन। यस विषयमा थप अनुसन्धान आवश्यक छ।